Zagrożenia chemiczne

Czy chemia nam zagraża, czy naprawdę jest dzisiaj bardzo szkodliwa dla istoty ludzkiej i dla środowiska?


Chemia - piękna dyscyplina naukowa, ciekawy proces edukacyjny, nauka logiczna, poznawanie jej tajników dało mi wiele przyjemności i satysfakcji. Spora liczba pracowników służby dla bezpieczeństwa pracy posiada wykształcenie  chemiczne, co moim zdaniem dowodzi, że jesteśmy prawidłowo uwrażliwieni na zagrożenia, i to nie tylko chemiczne. Nauczono nas ogromnej ilości zasad i procedur do bezwzględnego stosowania, aby  chronić swoje życie i zdrowie. Naszym podstawowym celem jest teraz prowadzenie działań w kierunku ochrony zdrowia i życia otaczającej nas społeczności.

Czynniki chemiczne są wszechobecne, ich emisja występuje nie tylko w środowisku zawodowym,  również w domu np. poprzez powszechne i nadmierne stosowanie środków czyszczących i, niestety, w otaczającym nas środowisku naturalnym.

Czy możemy chronić nasze i „cudze” zdrowie przed otaczającymi nas szkodliwościami?
Uważam, że tak, ale pod warunkiem posiadania  odpowiedniej wiedzy w przedmiotowym zakresie i  pobudzenia odruchów kontrolno-rozpoznawczych i zapobiegawczych.

Nawet w takiej kwestii: będąc specjalistą ds. bezpieczeństwa pracy sprawdzasz, jakie środki chemiczne do celów gospodarstwa domowego kupuje Twój domowy partner?  Czy dokonując wyboru zapoznajecie się z informacjami zamieszczonymi na etykiecie produktu?  Jeśli tak, to gratuluję świadomości o zagrożeniach. Wiem jednak, obserwując liczne grono znajomych, o  nie najniższym poziomie intelektualnym, że sięganie po wiedzę o produkcie dotyczy głównie ceny, skuteczności danego środka, przyjemnego zapachu, rodzaju opakowania.
Mała prośba, zapoznaj swoich bliższych i dalszych z podstawowym, jeszcze aktualnym oznakowaniem nabywanych przez nich substancji (piszę „jeszcze”, bowiem i w tym zakresie niebawem nastąpią zmiany).

Dla przykładu:


DOMESTOS - zawiera podchloryn sodu < 5%

  • R31 W kontakcie z kwasami uwalnia toksyczne gazy: chlor.
  • R36/38: Działa drażniąco na oczy i skórę.
  • S2 Chronić przed dziećmi
  • Xi  -  drażniący
  • S24/25 Unikać zanieczyszczenia oczu i skóry.
  • S26 Zanieczyszczone oczy przemyć natychmiast dużą ilością wody i zasięgnąć porady lekarza.
  • S46 W razie połknięcia niezwłocznie zasięgnij porady lekarza - pokaż opakowanie lub etykietę.
  • S50 Nie mieszać z innymi substancjami ani z innymi preparatami czyszczącymi - możliwość powstania niebezpiecznych oparów chloru.
  • Nie stosować razem z innymi produktami - może uwalniać niebezpieczne gazy (chlor).


Nie mieszać z innymi…, przypomnę wypadek kobiety czyszczącej miskę ustępową. Podczas tej czynności, wykonywanej w pozycji nachylonej, przy pracy fizycznej powodującej zwiększoną wentylację płuc, doznała oparzenia narządów oddechowych, ich obrzęku i w konsekwencji zmarła w wyniku uduszenia. Przyczyna zdarzenia: kontakt domestosu z   zawieszoną na misce  kostką wc spowodował reakcję z wydzieleniem chloru.


I jeszcze kilka wybranych oznaczeń:


Tak, wiem, my to znamy. Takie pojęcia jak karta charakterystyki, ADR, potem REACH, teraz GHS są nam bliskie, w mniejszym lub większym stopniu.
Przypomnę, że przepisy rozporządzenia ministra zdrowia z dnia 2 września 2003 r. w sprawie oznakowania opakowań substancji niebezpiecznych i preparatów niebezpiecznych. (Dz.U. nr. 173, poz. 1679) określają, że opakowanie substancji niebezpiecznej lub preparatu niebezpiecznego zawiera m.in.:

  • znak lub znaki ostrzegawcze i napisy określające ich znaczenie
  • zwroty wskazujące rodzaj zagrożenia zwane zwrotami R”
  • zwroty określające warunki bezpiecznego stosowania, zwane "zwrotami S".

Informacje umieszczone na opakowaniu są przeznaczone dla konsumentów, a numery zwrotów R i S są dla konsumentów w większości przypadków niezrozumiałe. Wg ekspertów obdarowujących nas nowelizacjami przepisów,  zamieszczenie ich może zmniejszyć klarowność oznakowania i nie jest potrzebne.

Może jestem przewrażliwiona, ale nie umiem wyłączać swojej czujności w środowisku pozazawodowym. Może dlatego, że uważam, iż społeczeństwo ma zbyt niski poziom świadomości o czyhających z każdego kąta zagrożeniach.

I chyba faktycznie nie jest najlepiej z tą świadomością i to  nie tylko w Polsce, skoro w Genewie,  w dniach 11-15 maja 2009 r. odbyła się II Międzynarodowa  Konferencja  w sprawie Zarządzania Chemikaliami (ICCM 2), poświęcona głównie aspektom zdrowotnym zarządzania chemikaliami. 1 Konferencja została przygotowana  przez międzynarodowe  Biuro do Spraw Substancji i Preparatów Chemicznych. Polskę reprezentowało 2. ekspertów, w tym  Inspektor ds. Substancji i Preparatów Chemicznych (w nazwie powinien mieć Główny lub Generalny, ale nie ma).

Wg mojego zrozumienia obszernych informacji, wiodącym dokumentem, inicjującym przedmiotowe działania jest program SAICM  tj.- Strategiczne Podejście do Międzynarodo-wego Zarządzania Chemikaliami, obejmujące Deklarację Dubajską w sprawie Międzynaro-dowego Zarządzania Chemikaliami, Strategię Polityki i Globalny Plan Działań.


Tłumaczenie robocze rezolucji przyjętej Podczas ICCM2, zwane również jako robocza wersja raportu z  sesji Konferencji, podaje:
Konferencja 2
Jest świadoma, iż zarządzanie chemikaliami jest konieczne, jeśli chcemy osiągnąć zrównoważony rozwój, obejmujący likwidację biedy i chorób, poprawę stanu zdrowia ludzkiego i stanu środowiska oraz podniesienie i utrzymanie odpowiedniego poziomu życia w państwach na wszystkich szczeblach rozwoju

Dostrzega potrzebę poczynienia szczególnych wysiłków na rzecz tych grup społecznych, które są szczególnie narażone na ryzyko związane z niebezpiecznymi chemikaliami, lub które są szczególnie narażone na ich działanie,
Stale powtarza, że zaangażowanie się wszystkich zainteresowanych stron i sektorów, na równych zasadach oraz na wszystkich szczeblach jest kluczem do osiągnięcia celów wyznaczonych w Strategicznym Podejściu,

Zdaje sobie sprawę, że ponad 25% chorób na świecie jest związanych z mierzalnymi czynnikami środowiskowymi, takimi jak narażenie na działanie chemikaliów np. zdolnych do biokumulacji i trwałych oraz że sektor zdrowia ma do odegrania znaczącą rolę, a zarazem ponosi odpowiedzialność za zarządzanie chemikaliami

Dziękuje za wsparcie ze strony Światowego Zgromadzenia Zdrowia (WHA), sformułowane w rezolucji WHA 59.15, która wzywa kraje członkowskie do wzięcia odpowiedzialności za bezpieczeństwo chemiczne w aspekcie zdrowia podczas wprowadzania Strategicznego Podejścia na poziomie krajowym, odnotowując poczyniony postęp w tym aspekcie, zauważając jednak, iż nadal pozostaje wiele pracy do wykonania


Jest zdecydowana chronić dzieci, również nienarodzone, przed niekorzystnym działaniem chemikaliów zagrażającym ich życiu, jak również minimalizować ryzyko dla zdrowia ludzkiego, w tym pracowników, podczas całego cyklu istnienia chemikaliów,
Zauważa wkład Światowej Organizacji Zdrowia we wprowadzanie Strategicznego Podejścia oraz udział w pracach Komisji Implementującej Fundusz Powierniczy Programu Szybkiego Startu (QSPTFIC) i w Sekretariatu SAICM
(……)

1. Dostrzega fundamentalne znaczenie zbierania informacji identyfikujących niebezpieczne chemikalia, na które narażone są populacje, a w szczególności grupy najbardziej wrażliwe, opracowywania planów efektywnego działania w stosunku do chemikaliów wzbudzających największe obawy i poprawy uzgodnień lokalnych w odniesieniu do zarządzania zdrowiem publicznym w przypadku wypadków chemicznych,

2. Dostrzega również wagę gromadzenia na poziomie lokalnym sił i środków umożliwiających rozpoznawanie, monitorowanie i łagodzenie negatywnego wpływu chemikaliów na zdrowie ludzkie wraz z tworzeniem odpowiednich wskaźników; może to wiązać się, ale nie tylko, z tworzeniem lub wzmacnianiem współpracy ośrodków eksperckich, wymianą informacji i doświadczeń przez kraje, które już wprowadziły efektywne działania;

Odnotowuje, iż Światowe Zgromadzenie Zdrowia planuje rozpatrzenie raportu opracowanego z perspektywy sektora zdrowia, dotyczącego Strategicznego Podejścia i możliwości podjęcia dalszych działań (….).

Plany, zamierzenia – obiecujące. Dobrze, to w omawianym przedmiocie raczej nie jest.



Urszula Pająk – styczeń 2009r.

  1. Materiał opracowany na podstawie informacji internetowej ze  strony Inspektora ds. Substancji i Preparatów Chemicznych
  2. Wybrane fragmenty w oryginalnej wersji